Disk yırtığı nədir?
Beldə beş fəqərə var, onların arasında isə elastik disklər yerləşir. Disklər onurğanın hərəkətliliyini təmin edir və zərbələri yumşaldır. Diskin içində jeleyəbənzər yumşaq nüvə, ətrafında isə möhkəm lifli həlqə olur.
Yaş artdıqca disk su itirir, həlqədə çatlar yaranır. Ağır yük, təkrarlanan əyilmə və fırlanma hərəkətləri bu prosesi sürətləndirə bilər. Həlqə yırtıldıqda nüvənin bir hissəsi onurğa kanalına doğru çıxır və sinir kökünə basır. Ağrı beldən ayağa yayılır, keyimə və göynəmə yaranır.
MRT-də yırtıq görünür. Ağrının səbəbi odurmu?
Həmişə yox. Heç bir ağrısı olmayan insanlarda da MRT-də disk qabarması və yırtıq tez-tez rast gəlinir. Buna görə görüntü tək başına dəyərləndirilmir. Ağrının yayılma yolu, reflekslər, əzələ gücü və hissiyyat müayinəsi MRT ilə üst-üstə düşəndə yırtığın şikayətlərə səbəb olduğu deyilə bilər.
Konservativ müalicəyə nələr daxildir?
- Fəal qalmaq. Uzun müddətli yataq rejimi tövsiyə olunmur. Ağrını artırmayan gündəlik hərəkətlər davam etdirilir.
- Dərman müalicəsi. Kəskin dövrdə ağrı və iltihab üçün dərmanları həkim təyin edir.
- Məşq proqramı. Bel və qarın əzələlərinin gücləndirilməsi, qısalmış əzələlərin dartılması, hərəkət nəzarəti. Məşqlər ağrının azalmasına uyğun olaraq mərhələlərlə ağırlaşdırılır.
- Fizioterapiya. Ağrını azaltmaq üçün fiziki amillərlə müalicə, məşq proqramı ilə birlikdə.
- Əzələ spazmına yönəlik üsullar. Güclü spazmda manual terapiya, quru iynələmə və ya nevral terapiya tətbiq oluna bilər.
- Vərdişlərin dəyişdirilməsi. Yükü düzgün qaldırmaq, uzun oturuşa fasilə vermək, çəkiyə nəzarət. Aşağıda ətraflı yazılıb.
Şikayətlərin çoxu ilk həftələr və aylar ərzində tədricən azalır. Bu dövrdə məşqlərə müntəzəm riayət nəticəyə birbaşa təsir edir.
Nə vaxt əməliyyat haqqında düşünmək lazımdır?
| Vəziyyət | Nə etməli |
|---|---|
| Aralıq nahiyəsində keyimə, sidik və ya nəcis ifrazına nəzarətin pozulması | Təcili. Dərhal həkimə, təcili yardıma müraciət edin |
| Ayaqda artan güc itkisi, məsələn, pəncəni yuxarı qaldıra bilməmək | Qısa müddətdə neyrocərrah müayinəsi |
| Təxminən 6 həftəlik konservativ müalicəyə baxmayaraq azalmayan, gündəlik həyatı ciddi məhdudlaşdıran ağrı | Neyrocərrahla əməliyyat imkanının müzakirəsi |
| Ağrı azalır, güc itkisi yoxdur | Konservativ müalicəni davam etdirmək |
Əməliyyat qərarını neyrocərrah verir. Əməliyyatdan sonra da reabilitasiya lazımdır: əzələlərin gücləndirilməsi, düzgün hərəkət vərdişləri və işə qayıdış planı.
Yırtığın təkrarlanmasının qarşısını necə almaq olar?
- Yükü qaldırarkən dizləri bükün, yükü bədənə yaxın saxlayın, belinizi burmayın
- Ağır əşyanı qolunuzu uzadaraq, beldən dəstək alaraq daşımayın
- Çox yumşaq yataqda və alçaq, yumşaq kreslolarda uzun müddət qalmayın
- Hər 20–30 dəqiqədən bir qalxıb bir az hərəkət edin
- Həftənin çox günü fəal hərəkət edin, bel və qarın əzələlərini gücləndirin
- Artıq çəki onurğaya yükü artırır, çəkinizə nəzarət edin
- Siqaret disklərin qidalanmasına mənfi təsir edə bilər
Əsas fikirlər
- Bel yırtığı olanların çoxu əməliyyatsız müalicə olunur.
- MRT nəticəsi klinik müayinə ilə birlikdə dəyərləndirilir.
- Sidik və ya nəcis ifrazının pozulması və artan güc itkisi gözləmə tələb etmir.
- Uzunmüddətli nəticə üçün məşqlər və gündəlik vərdişlər həlledicidir.